Cyberpunk na kółkach, czyli technologia w życiu osób z niepełnosprawnościami
Z tego artykułu dowiesz się:
- Jak smartfony i systemy operacyjne stały się kluczowymi narzędziami wspierającymi osoby niewidome i słabowidzące w orientacji przestrzennej.
-
Dlaczego nowoczesne protezy bioniczne i sportowe redefiniują granice ludzkich możliwości.
-
W jaki sposób zaawansowane materiały, takie jak włókno węglowe i tytan, zmieniają konstrukcję nowoczesnych wózków inwalidzkich.
-
Jakie technologie z obszaru Smart Home realnie wpływają na budowanie samodzielności osób o szczególnych potrzebach.
-
W jakim kierunku zmierza inżynieria biomedyczna w kontekście implantów i interfejsów mózg-komputer.
Rozwój technologii asystujących dynamicznie redefiniuje pojęcie niezależności i przełamuje bariery, które jeszcze dekadę temu wydawały się nie do pokonania. Współczesne rozwiązania, od bionicznych protez po systemy sterowane myślami, przestają być domeną science fiction, stając się realnym wsparciem w codziennym życiu, pracy i rehabilitacji.
Jak smartfon i AI zastępują wzrok oraz słuch?
Smartfon w kieszeni osoby niewidomej to dziś potężne narzędzie interpretacji rzeczywistości, a nie tylko urządzenie komunikacyjne. Jeszcze dekadę temu specjalistyczne oprogramowanie zwiększające dostępność wymagało kosztownych, dedykowanych urządzeń. Obecnie funkcje takie jak czytniki ekranu (VoiceOver, TalkBack), lupy cyfrowe czy zamiana tekstu na mowę są standardem w systemach iOS i Android.
Technologia idzie jednak o krok dalej. Urządzenia takie jak OrCam MyEye – niewielka kamera montowana na okularach – potrafią w czasie rzeczywistym odczytać menu w restauracji, rozpoznać twarze czy kody kreskowe produktów na półce sklepowej. Z kolei bioniczne protezy oka, testowane m.in. przez amerykański Narodowy Instytut Zdrowia, wykorzystują algorytmy deep learningu do symulowania pracy siatkówki, co w przyszłości może przywrócić podstawowe widzenie osobom po urazach.
Czy bioniczne protezy mogą oferować więcej niż natura?
Współczesna protetyka kończyn to już nie tylko kwestia estetyki, ale zaawansowanej inżynierii biomedycznej. Najnowocześniejsze protezy bioniczne rąk są sterowane za pomocą impulsów nerwowych pobieranych bezpośrednio z kikuta kończyny. Dzięki technologii mioelektrycznej użytkownik może kontrolować chwyt niemal tak naturalnie, jak robiłby to zdrową dłonią.
W sporcie paralimpijskim granice przesuwają się jeszcze dalej. Protezy biegowe z włókna węglowego są tak wydajne, że w środowisku sportowym regularnie powraca debata: czy idealnie skalibrowana technologia nie daje zawodnikowi przewagi nad „biologicznym” biegaczem? To, co kiedyś było drewnianą protezą, dziś staje się zaawansowanym narzędziem, które pozwala bić rekordy świata.
Dlaczego nowoczesny wózek inwalidzki korzysta z technologii lotniczych?
Wózek inwalidzki przestał być prostym pojazdem na czterech kołach. W konstrukcjach marek takich jak Ottobock, Küschall czy polskiego GTM, aluminium ustępuje miejsca tytanowi i włóknom węglowym. To materiały znane z lotnictwa i bolidów F1, które zapewniają maksymalną wytrzymałość przy minimalnej wadze.
Mobilność przyszłości to także systemy sterowania dostosowane do najtrudniejszych przypadków. Osoby z całkowitym paraliżem mogą prowadzić elektryczne wózki za pomocą ruchów gałek ocznych, głowy, a w eksperymentalnych fazach – za pomocą interfejsów mózg-komputer (BCI). Dodatkowo napędy gąsienicowe pozwalają na pokonywanie górskich szlaków, a systemy pneumatycznej pionizacji umożliwiają rozmowę z drugą osobą twarzą w twarz, niwelując bariery psychologiczne.
Innowacje w tym obszarze to:
Systemy napędowe i sterowanie: wykorzystanie dżojstików, ruchów gałek ocznych, a nawet interfejsów mózg-komputer (BCI).
Wszechstronność terenowa: zastosowanie napędów gąsienicowych do poruszania się w trudnym terenie.
Funkcje pionizacji: systemy pneumatyczne umożliwiające użytkownikom przyjęcie pozycji stojącej, co ma znaczenie zarówno społeczne, jak i zdrowotne.
Inteligentny dom jako fundament samodzielności
Systemy smart home, kojarzone często z luksusem, dla seniorów oraz osób z niepełnosprawnościami są często jedyną drogą do niezależnego życia. Głosowe sterowanie oświetleniem, temperaturą czy zamkami w drzwiach eliminuje konieczność angażowania osób trzecich w prozaiczne czynności.
Firmy takie jak IKEA wprowadzają dedykowane linie produktów (np. dodatkowe uchwyty czy zdalnie sterowane szafki kuchenne), które realizują ideę projektowania uniwersalnego. Czujniki upadku zintegrowane z systemem domowym potrafią automatycznie wezwać pomoc, co ma kluczowe znaczenie w opiece nad osobami starszymi lub z ograniczeniami ruchowymi.
Co mówią badania i trendy: kierunek inżynieria biomedyczna
Postęp w inżynierii biomedycznej sugeruje, że przyszłość technologii asystujących leży w głębokiej integracji z ludzkim organizmem. Badania nad bionicznymi protezami oka symulującymi pracę siatkówki czy biodrukiem 3D narządów (np. trzustki) otwierają nowe możliwości terapeutyczne.
A czy można wydrukować trzustkę? O implantach oraz specjalnych protezach dla gracza komputerowego i baletnicy Małgorzata Lamperska z Łukasiewicz – PIT rozmawia z Agatą Kuliberdą, specjalistką od inżynierii biomedycznej z Łukasiewicz – Poznańskiego Instytutu Technologicznego w naszym podcaście „O technologii na głos”
Kluczowym trendem jest konwergencja technologii – rozwiązania opracowywane dla sektora kosmicznego czy wojskowego (np. egzoszkielety) znajdują zastosowanie w cywilnej rehabilitacji. Synergia między inżynierią materiałową a sztuczną inteligencją pozwala tworzyć urządzenia, które „uczą się” nawyków użytkownika, jeszcze lepiej odpowiadając na jego indywidualne potrzeby.
Podsumowanie
Postęp technologiczny sprawia, że wózek inwalidzki, nowoczesna spacerówka i luksusowe auto mają dziś więcej wspólnych punktów styku niż kiedykolwiek wcześniej. Innowacje asystujące przestają być niszową medycyną, a stają się częścią globalnego nurtu mobility. Zrozumienie i wdrażanie tych rozwiązań to nie tylko obowiązek etyczny, ale szansa na pełne wykorzystanie potencjału ludzkiego w nowoczesnym społeczeństwie.
Jak wspieramy rozwój technologii asystujących?
Łukasiewicz – Poznański Instytut Technologiczny łączy kompetencje z zakresu inżynierii biomedycznej, robotyki i cyfryzacji. Pomagamy firmom projektować rozwiązania zgodne z zasadami dostępności i testujemy innowacyjne systemy wspierające mobilność.
WSZYSTKIE WPISY BLOGA